Se o teu banco che recomenda un fondo de investimento, o primeiro que convén saber é que non tes que decidir hoxe. Nin na oficina, nin por teléfono, nin porque «a campaña remata o venres».
Non é que un fondo sexa malo por vir do banco. Pode ser razoable. O problema é que case ninguén sae da oficina sabendo canto lle vai custar ao ano, en euros, nin por que lle ofreceron ese fondo e non outro. E esas dúas respostas son as que deciden se asinas ou non.
Déixoche o que eu miraría, na orde en que o miraría. Con isto na man, a conversa co banco cambia bastante.
Antes de asinar, pide o documento de datos fundamentais do fondo e mira tres cousas: os custos anuais, o nivel de risco e o prazo recomendado. Pregunta se o fondo é da xestora do propio banco e se a entidade cobra retrocesións por vendelo. Despois compárao con alternativas da mesma categoría. Se aguanta a comparación, adiante. Se non, saberalo antes de pagar.
Por que o banco che recomenda ese fondo e non outro
Convén entender como gaña diñeiro o banco cun fondo, porque explica case todo o demais.
Cando contratas un fondo, pagas unha comisión de xestión que vai incluída no seu prezo e que non ves saír da túa conta. Se o fondo é da xestora do mesmo grupo que o banco, esa comisión queda na casa. Se é dunha xestora externa, o habitual é que esta lle devolva unha parte ao banco por telo vendido. Esa parte chámase retrocesión.
Non hai nada ilegal niso. A normativa europea (MiFID II) prohibe cobrar retrocesións a quen presta asesoramento independente ou xestiona a túa carteira de forma discrecional, pero permíteas no asesoramento non independente, que é o que presta a maioría dos bancos, sempre que cho informen. O que si significa é que a persoa que te atende traballa cun catálogo concreto e con incentivos concretos, e ti tes dereito a saber cales son.
Dito doutra forma: a pregunta non é se o banco te quere enganar. É se o fondo que che ofrece é o mellor para ti ou o mellor dos que ten para ofrecerche. Ás veces coinciden. Non sempre.
O documento que tes que pedir antes de nada
Todo fondo que se comercializa en España ten un documento de datos fundamentais (verás que lle chaman DDF ou, polas súas siglas en inglés, KID). Son unhas poucas páxinas cun formato común para todos os fondos, precisamente para que poidas comparalos. O banco está obrigado a darcho antes de contratar. Pídeo e lévao para a casa.
Non fai falta lelo enteiro. Mira estas catro cousas:
- O indicador de risco, do 1 ao 7. Un 1 é moi conservador; un 6 ou un 7, moita oscilación. Se fuches á oficina a «gardar o diñeiro da entrada do piso» e che ofrecen un 5, algo non cadra.
- O período de mantemento recomendado. Se o documento di cinco anos e ti vas necesitar o diñeiro en dous, o fondo non é para ese diñeiro, dígao quen o diga.
- Os custos. Aparecen desagregados (entrada, saída, xestión e outros custos de funcionamento, operacións, comisión de rendemento) e resumidos nunha «incidencia anual dos custos». Esa porcentaxe é a que che interesa.
- Os escenarios de rendibilidade. Son simulacións, non promesas. Serven para ver que podería pasar nun escenario desfavorable, non para quedar co favorable.
E un matiz importante: se o banco te está a asesorar —é dicir, recoméndache ese fondo a ti, para o teu caso—, antes de contratar ten que entregarche tamén unha declaración de idoneidade, un documento que explica por que considera que ese produto encaixa co teu perfil e cos teus obxectivos. Bótalle unha ollada. Se o que di non se parece ao que ti lles contaches, é o momento de dicilo.
As comisións que de verdade pesan
Un fondo pode cobrarche por varias vías, e non todas aparecen no mesmo sitio. Esta táboa resume onde mirar cada unha:
| Concepto | Que é | Onde o ves |
|---|---|---|
| Gastos correntes | Comisión de xestión, depositario e outros gastos do fondo. Descóntanse a diario do valor liquidativo | DDF, apartado de custos |
| Comisión de subscrición | O que cobra o fondo ao entrar. Hoxe é pouco habitual | DDF: custos de entrada |
| Comisión de reembolso | O que cobra ao saír. Frecuente en fondos con data de vencemento | DDF: custos de saída |
| Comisión de éxito | Unha porcentaxe da rendibilidade se supera un obxectivo | DDF: comisión de rendemento |
| Retrocesión | A parte da comisión de xestión que a xestora lle paga ao banco. Non é un cargo extra: vai dentro dos gastos correntes | Información sobre incentivos que che entrega a entidade |
| Custodia e mantemento | O que cobra a entidade pola conta de valores, se o cobra. Non é do fondo | Folleto de tarifas do banco |
Que significa un 1,75 % en euros
As porcentaxes enganan porque parecen pequenas. Pásaas a euros.
Con 30.000 euros investidos, uns gastos correntes do 1,75 % supoñen 525 euros ao ano. Os mesmos 30.000 euros nunha carteira indexada cun custo arredor do 0,20 % pagarían uns 60 euros. A diferenza son 465 euros cada ano, e cóbranse igual se o mercado sobe que se baixa.
Mantida durante vinte anos sobre ese mesmo capital, a diferenza chega a 9.300 euros en comisións, sen contar o que ese diñeiro podería ter xerado. É un exemplo ilustrativo: compara só custos e non supón ningunha rendibilidade. Pero dá a escala.
Un 1,75 % non converte un fondo en malo. O que tes que preguntarte é se o que che dá xustifica pagar iso, ano tras ano, fronte á alternativa barata.
Sete preguntas para facer na oficina
Lévaas apuntadas. E pide que as respostas importantes che cheguen por correo, non só de palabra.
- Canto me vai custar ao ano, en euros, sobre o que vou investir? Se non cho saben dicir, esa xa é unha resposta.
- O fondo é da xestora do propio banco? Non é malo en si, pero explica por que cho ofrecen a ti e a todo o mundo esta semana.
- Cobrades retrocesións por este fondo? Hai unha clase máis barata do mesmo fondo? Moitos fondos teñen varias clases con comisións distintas. As que non pagan retrocesións chámanse «clases limpas».
- Ten comisión de reembolso ou data de vencemento? É a letra pequena típica dos fondos de rendibilidade obxectivo: saír antes de tempo pode custar caro.
- Estádesme a asesorar de forma independente ou non independente? Están obrigados a dicircho, e cambia como ler todo o demais.
- Con que o comparo? Un índice de referencia ou un fondo da mesma categoría. Se a resposta é «con nada, este é moi bo», desconfía un pouco.
- Que pasa se necesito o diñeiro dentro dun ano? A resposta diche se o fondo casa co teu prazo.
Como comparalo sen ser experto
Non necesitas saber de mercados para facer unha comparación decente. Necesitas tres datos.
- A categoría. Renda variable global, renda fixa a curto prazo, mixto moderado… Vén no DDF, e só ten sentido comparar dentro da mesma.
- O custo. Os gastos correntes do fondo que che ofrecen fronte aos de alternativas da mesma categoría, incluídos os fondos indexados.
- O historial despois de comisións. Como lle foi fronte ao seu índice de referencia en períodos longos, de cinco anos ou máis. As rendibilidades pasadas non garanten as futuras, pero se un fondo caro leva anos por detrás do seu índice, o custo non se está a xustificar.
Todos os fondos autorizados en España están inscritos na CNMV, e na súa web podes consultar o folleto e os informes periódicos buscando polo nome. Se queres ver o efecto do custo no teu caso concreto, pon a porcentaxe na calculadora de custos: dáche canto se leva en euros coas túas achegas e o teu prazo.
Sinais de que convén pararse
Ningunha destas é por si soa motivo para dicir que non. Pero se aparecen dúas ou tres á vez, eu tomaría uns días.
- Métenche présa: «a campaña remata esta semana», «quedan poucas prazas».
- Quen te atende non sabe explicarche en que inviste o fondo con palabras normais.
- Preséntancho «como un depósito, pero rendendo máis». Un fondo non é un depósito nin ten a súa garantía.
- Aparece atado a outra cousa: unha mellora na hipoteca, unha bonificación, un agasallo por traer o diñeiro.
- O prazo do fondo non encaixa con cando vas necesitar o diñeiro.
- Non che dan o documento de datos fundamentais antes de asinar, ou dancho xunto ao recibín sen tempo para lelo.
E se xa o contratei?
Nada está perdido, e na maioría dos casos arranxalo é máis doado do que parece.
Primeiro, mira canto che está a custar. Cada ano, a túa entidade ten que enviarche un informe de custos e gastos co que pagaches, en porcentaxe e en euros. Adoita chegar a principios de ano, por correo ou na área de clientes. É o dato máis honesto que vas atopar.
Segundo, se decides cambiar, o traspaso entre fondos non tributa: podes pasar o diñeiro a outro fondo, na mesma entidade ou noutra, sen pagar impostos nese momento, como recolle o artigo 94 da Lei do IRPF. Só comproba antes se o fondo ten comisión de reembolso. Aquí explico como cambiar de asesor financeiro paso a paso, co que se traspasa e o que non.
Como o vexo eu
Traballei anos nun bróker europeo, e desde dentro enténdese ben unha cousa: o custo dun produto raramente se explica na mesa onde se vende. Non por maldade, senón porque quen vende non gaña nada por explicalo.
Por iso cobro unha tarifa fixa e non unha porcentaxe: non recibo retrocesións dos produtos que che recomendo nin gaño máis se escolles un ou outro. E precisamente por iso podo dicirche algo que soa raro vindo dun asesor: ás veces o fondo do banco está ben. Cando é así, dígoo.
Se queres entender quen é quen, aquí explico a diferenza entre axente vinculado, EAF e banco, e como cobra cada un. Antes de contratar calquera asesor, tamén a min, repasa as preguntas que convén facerlle. E se queres saber o que custa o servizo, está publicado: tarifas de Norte Capital e o que cobra un asesor financeiro en España.
Preguntas frecuentes
Estou obrigado a contratar o fondo que me recomenda o banco?
Non. Unha recomendación non te obriga a nada, tampouco se tes a nómina ou a hipoteca nesa entidade. Podes pedir a documentación, levala e decidir outro día, ou non contratar.
Que son as retrocesións dun fondo?
É a parte da comisión de xestión que a xestora do fondo lle paga á entidade que o vende. Non é un cargo adicional, porque sae da comisión que xa pagas, pero fai que esa clase do fondo sexa máis cara ca unha sen retrocesións. No asesoramento independente están prohibidas; no non independente permítense se cho informan.
Onde vexo canto me custa un fondo que xa teño?
No informe anual de custos e gastos que a túa entidade debe enviarche, co que pagaches en porcentaxe e en euros. Tamén podes mirar os custos no documento de datos fundamentais do fondo.
Podo cambiar o fondo do banco por outro sen pagar impostos?
Si, se é un traspaso entre fondos de investimento: non tributa nese momento e conservas a antigüidade fiscal. Non se aplica aos ETF. Antes de facelo, comproba se o fondo de orixe ten comisión de reembolso.
Un fondo con comisións altas é sempre mala idea?
Non necesariamente. A cuestión é se o que achega xustifica o custo fronte a unha alternativa máis barata da mesma categoría. Se leva anos por detrás do seu índice despois de comisións, é difícil xustificalo.
En resumo
Cando o teu banco che recomenda un fondo de investimento, a decisión redúcese a dúas preguntas: canto che vai custar cada ano, en euros, e se hai algo equivalente que custe menos. Todo o demais —o documento de datos fundamentais, as retrocesións, as clases do fondo— serve para contestalas.
Pide a documentación, lévaa para a casa e compara con calma. Se o fondo aguanta a comparación, asínao tranquilo. E se non, evitarás pagar de máis desde o primeiro día.
